Nobelova nagrada za fiziku za 2026. godinu dodijeljena je belgijsko-američkom fizičaru Francisu Halzenu za njegove odlučujuće doprinose opservatoriji IceCube Neutrino i otkriće visokoenergetskih neutrina astrofizičkog porijekla. Kraljevska švedska akademija nauka objavila je ovu odluku u utorak, 6. oktobra 2026. godine, ističući da je Halzenov rad otvorio potpuno novi prozor u posmatranje svemira i postavio temelje za novu vrstu astronomije.

Francis Halzen, 82-godišnji profesor na Univerzitetu Wisconsin-Madison, prepoznao je prije nekoliko decenija da se vječni led na Južnom polu može iskoristiti kao gigantski prirodni detektor. Njegova vizija i naučno vodstvo doveli su do izgradnje opservatorije IceCube, koja se prostire na jednom kubnom kilometru čistog antarktičkog leda opremljenog hiljadama ultraosjetljivih svjetlosnih senzora. Ovaj masivni instrument dizajniran je za hvatanje neutrina – subatomskih čestica koje se često nazivaju "česticama duhovima". Neutrini nemaju električni naboj i imaju gotovo zanemarivu masu, zbog čega prolaze kroz planetu Zemlju, stijene i ljudska tijela bez ikakvog traga, čineći njihovu detekciju ekstremno teškom.

Značaj Halzenovog otkrića leži u tome što visokoenergetski neutrini nastaju u najsilovitijim kosmičkim procesima u udaljenom univerzumu, poput eksplozija zvijezda (supernova) i aktivnosti oko crnih rupa. Za razliku od svjetlosti ili drugih oblika zračenja, kosmička prašina i magnetna polja ne mogu zaustaviti niti skrenuti neutrine na njihovom putu prema Zemlji.

Hvatanjem ovih čestica u dubokom ledu Antarktika, IceCube omogućava naučnicima da dobiju neometan pogled na najudaljenije galaksije i istraže fenomene koji su inače potpuno skriveni od tradicionalnih teleskopa.

Nakon objave dobitnika, generalna sekretarka Akademije Ellen Moons naglasila je da je ovogodišnja nagrada posvećena upravo ovim "tajanstvenim glasnicima iz svemira". Sam Halzen je u telefonskom javljanju izrazio veliko olakšanje i ponos, ističući da nagrada predstavlja ogromno priznanje za cijeli međunarodni tim istraživača i inženjera koji su radili na ovom projektu.

Novčani dio nagrade ove godine iznosi 12 miliona švedskih kruna (oko 1,1 milion eura), a priznanje će laureatu službeno biti uručeno na ceremoniji u Štokholmu 10. decembra, na godišnjicu smrti Alfreda Nobela.